31 Ocak 2012 Salı

MEŞKLER-Muhalif Osmanlı şairleri


Bilgi birikimi de sermaye birikimi kadar sorunlu bir birikim; tek vergisi de muhalefettir.
Osmanlı’nın da güzel muhalifleri vardı.

Benim sevdiklerimden yetimi, şöyle diyor:
Fukarayla ki oldum pa-daş
Eğmedim beylere ağalara baş


Yetim söylüyor yine:


Ben nan-ı huşke aş yerur iken reva mıdır
Sen sükker-i muhallebiye urasın dişi?

….

Usuli’yi anmamak olmaz.
“Yuf” redifli ilk gazeli onun yazdığını düşünenler de var. Evet, ondan önce de beylere, paşalara, egemenlere, cimrilere, işbirlikçilere, muhannetlere “yuf”  çekenler oldu, ama “yuf”tan bir gazel çıkardı. İşte:

Dürülür çün kamu defterleri tomar gibi
Dehr sultanlarının defter ü divanına yuf

Evet, dünya sultanlarının defter ve divanına yuh! Usuli, sultanla da bırakmaz işi, belki de divan edebiyatının ilk  anti-militarist beytidir:

Olamaz çünki şebihun-i ecelden mani
Hay ile huyuna ve leşker-i sultanına yuf
…………

Bu 16. Yüzyılın üç muhalif şairi hayli şimşek çekmiştir üstlerine. İlk “Kalenderi” şairlerden Askeri için Aşık Çelebi açmış ağzını yummuş gözünü; iltifat sayılır:
“Kendi fasık u itikadı fasiddir. Rafızi ve mülhid idi.”
Niye böyle diyor Aşık Çelebi?

Askeri’den bir beyit açıklamaya yeter:
Padişah-ı dehre baş eğmez gedalar var imiş
Mülk-i istiğnada hoş ehl-i fenalar var imiş

**

Bir başka lanetlenmiş şair de Temennayi’dir, Latifi, şöyle demiş olduğu için onu rahmetle anmaz, “Allah müstehakını versin” diye anar: “İnsan ot gibi yiter, ot gibi biter.”
.....
Hayali
Hayali bey, bu şairlerin en çok ikbal görmüşü, demek en az muhalifidir.
Şöyle demiş:
Dilden Hayali suret-i idraki kazıyıp
Divane meşreb oldu kalenderlik eyledi

ve

Beyliğim var alem içre çok şükür Allahıma
Taze bir şaha kul oldum alemin sultanıyım


Kaynak: ÇAĞLARINI ELEŞTİREN DÎVAN ŞAİRLERİ: HAYRETÎ - USÛLÎ - HAYÂLÎ HİCLÂL DEMİR (Master Tezi)
KAYNAK İÇİN BKZ



Ayrıca
MEŞKLER-Devlet, akıl, tanrı, güç ve güçsüzlük

MEŞKLER-İnsan, Yasa ve Özgürlükler

MEŞKLER-Şairler ve Zaman

MEŞKLER-Yürüyüş

ve

MEŞKLER-ESKİLER TOPLU HALDE





0 yorum:

Yorum Gönder